MEHMET AKİF ERSOY'UN HAYATI

MEHMET ÂKİF ERSOY

Mehmet Âkif Ersoy, Aralık 1873’te, İstanbul’un Fatih ilçesi Sarıgüzel semtinde dünyaya gelmiştir. Babası, Kosova’nın İpek kentinde doğmuş, Fatih Câmiî medrese hocalarından Mehmet Tahir Efendi; annesi ise, Buhara’dan Anadolu’ya geçmiş bir ailenin kızı olan Emine Şerif Hanım’dır.Böylece babası tarafından devletimizin bir uç bölgesine, annesi tarafından da Türklerin Anayurdu Orta Asya’ya, Buhara’ya uzanan bir hemşehrilik tesis edilmiştir. Bu durum daha sonraları Mehmet Akif’in bütün şiirlerinde görülen, Türklerin bulunduğu bütün sahaların ve bütün İslam ülkelerinin dert ve ızdıraplarını derin bir lirizm içinde ifade eden şiirlerine de yansıyacaktır.Mehmet Tahir Efendi oğluna doğum tarihini belirten “Ragif” adını vermiş fakat bu adın yaygın olmaması ve söyleniş güçlüğü sebebiyle aile yakınları ve çevresi ona “Râkif”, “Raif” ve zaman içerisinde de “Âkif” adıyla hitap etmişlerdir. 

Mehmet Âkif, dört yaşlarındayken bed-i besmele töreniyle, Fatih’te Emir Buhârî Mahalle Mektebi’nde (Anaokulu) başladığı ilk öğrenimini yine Fatih’te bulunan İptidâî Mektebi’nde (ilkokul) tamamlamış, ortaöğrenimine ise 1882-1887 yılları arasında Fatih Merkez Rüştiyesi’nde devam etmiştir. Dil derslerine büyük ilgi duyan Mehmet Âkif, rüştiyedeki eğitimi sırasında özel öğretmenlerden Arapça, Farsça ve Fransızca dersleri almıştır.Rüştiye’yi bitirdikten sonra dönemin gözde okullarından Mekteb-i Mülkiye’nin âli kısmında bir müddet okumuş ancak babasını kaybettikten sonra Halkalı’daki Baytar Mekteb-i Âli’sine parasız yatılı olarak girmiş ve bu okulu birincilikle bitirmiştir.

1893 yılında “Ziraat Nezâreti Umur-u Baytâriye Şubesi”nde (Ziraat Bakanlığı Veterinerlik İşleri) göreve başlamıştır. 1898 yılında İstanbul’da İsmet Hanım’la evlenmiş, 38 yıl süren bu evlilikten beş çocuğu olmuştur. Baytarlığa başladığı ilk yıllarda bile, mesleğinden çok, şâirliği ile tanınan Mehmet Âkif, öğretmenlik hayatına 1906’da Halkalı Baytar Mektebi’ne “kitâbet-i resmîye” (resmî yazışma usûlü) dersi ile başlamış, 1908’den sonra ise Edebiyat Fakültesi ile Dârü’l-hilâfe Medresesi’nde “Osmanlı Edebiyatı” dersleri vermiştir. 1913 yılında “Umur-u Baytâriye Müdür Muavini” olarak sürdürdüğü görevinden istifa etmiştir. 

I. Dünya Savaşı’nda yaşanılan mağlubiyet ve 1918’de imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması, milleti ve Mehmet Âkif’i derinden yaralamıştır. Anadolu’da başlayan kurtuluş mücadelesi Âkif’i de heyecanlandırmıştır. Milli mücadeleye dahil olan Mehmet Âkif, Balıkesir’de etkin rol oynamış, memleketin kurtuluşu için, birlik ve beraberlik vaazları vermiştir.

5 Haziran 1920’de Büyük Millet Meclisi Reisi Mustafa Kemal Paşa’nın teklifi üzerine Burdur’da milletvekilliğine aday olmuş ve seçilmiştir. 1921 yılında açılan milli marş yarışmasına, “para ödülü almamak” koşuluyla katılmayı kabul etmiştir. Orduya ithaf ettiği şiiri (İstiklâl Marşı), 17 Şubat günü Sırat-ı Müstakim ve Hâkimiyet-i Milliye’de yayınlanmış, Hamdullah Suphi Bey tarafından mecliste okunup ayakta dinlendikten sonra 12 Mart 1921 Cumartesi günü saat 17:45’te ulusal marş olarak kabul edilmiştir. Ödül olarak verilen 500 lirayı Hilal-i Ahmer (Kızılay) bünyesinde, kadın ve çocuklara iş öğreten ve cepheye elbise diken Darü’l-Mesâi (İşevi) vakfına bağışlamıştır.

1923 yılında Abbas Halim Paşa’nın daveti üzerine Mısır’a gitmiş, 1929 - 1936 yılları arasında Kâhire’deki “Câmiü'l-Mısriyye” Üniversitesi’nde Türkçe öğretmenliği yapmış; 17 Haziran 1936’da İstanbul’a dönmeye karar vermiştir. Mehmet Âkif, 27 Aralık 1936 tarihinde hayatını kaybetmiş ve Edirnekapı Mezarlığı’na defnedilmiştir.
 

Mehmet Âkif Ersoy’un Safahat genel adı altında toplanan, şiirlerini içeren yedi kitabının ilk yayım tarihleri şöyledir:

1.          Safahat (1911): 44 şiir, 3084 mısra.

2.         Süleymaniye Kürsüsünde (1912): Bir şiir, 1002 mısra.

3.         Hakkın Sesleri (1913): 10 şiir, 482 mısra.

4.         Fatih Kürsüsünde (1914): Bir şiir, 01692 mısra.

5.         Hatıralar (1917): 10 şiir, 1314 mısra.

6.         Asım (1924): Bir şiir, 2292 mısra.

7.         Gölgeler (1933): 41 şiir, 1374 mısra.

 

KAYNAKÇA

Bacaksız, H. (2008). Mehmet Âkif Ersoy’da Aile, Toplum ve İnsan. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.

Nalbantoğlu, M. (1981). Mehmed Âkif ve İstiklâl Marşı. İstanbul: Veli Yayınları.

Okay, M. O. & Düzdağ, M. E. (2003). “Mehmed Âkif Ersoy”. TDV İslam Ansiklopedisi, c. 28, s. 432-439. Erişim adresi: (28.09.2021) https://islamansiklopedisi.org.tr/mehmed-akif-ersoy.

Okay, M. O. (2001). “İstiklâl Marşı”. TDV İslam Ansiklopedisi, c. 23, s. 355-356. Erişim adresi: (28.09.2021) https://islamansiklopedisi.org.tr/istiklal-marsi#1.

Özcan, N. (2001). “İstiklâl Marşı” (Mûsiki). TDV İslam Ansiklopedisi, c. 23, s. 356-358. Erişim adresi: (28.09.2021) https://islamansiklopedisi.org.tr/istiklal-marsi#1.

Tokaç, M. S. (Sanat Yönetmeni). (2011). Mehmet Âkif Şiirinden Besteler: Dili Yok Kalbimin. (CD). İstanbul Devlet Türk Müziği Araştırma ve Uygulama Topluluğu, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı.